Kolesterol Nedir?
Kolesterol bir lipid türüdür. Karaciğerinizin doğal olarak ürettiği mumsu, yağ benzeri bir maddedir. Hücre zarlarının, bazı hormonların ve D vitamininin oluşumu için hayati önem taşır.
Kolesterol suda çözünmez, bu nedenle kendi kanınızda dolaşamaz. Kolesterolün taşınmasına yardımcı olmak için karaciğeriniz lipoproteinler üretir. Lipoproteinler, yağ ve proteinden yapılmış parçacıklardır. Kan dolaşımınız yoluyla kolesterol ve trigliseritleri (başka bir lipit türü) taşırlar. Lipoproteinin iki ana formu, düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) ve yüksek yoğunluklu lipoproteindir (HDL). Kanınız çok fazla LDL kolesterol (düşük yoğunluklu lipoprotein tarafından taşınan kolesterol) içeriyorsa, yüksek kolesterol olarak bilinir. Tedavi edilmediğinde yüksek kolesterol, kalp krizi veya felç dahil olmak üzere birçok sağlık sorununa yol açabilir.
Yüksek kolesterol tipik olarak hiçbir belirti göstermez. Bu nedenle kolesterol seviyenizi düzenli olarak kontrol ettirmeniz önemlidir.
LDL Kolesterol veya “Kötü Kolesterol”
Düşük yoğunluklu lipoprotein (LDL) genellikle “kötü kolesterol” olarak adlandırılır. Kolesterolü atardamarlarınıza taşır. LDL kolesterol seviyeleriniz çok yüksekse, atardamarlarınızın duvarlarında birikebilir. Birikme aynı zamanda kolesterol plağı olarak da bilinir. Bu plak atardamarlarınızı daraltabilir, kan akışınızı sınırlayabilir ve kan pıhtılaşması riskinizi artırabilir. Bir kan pıhtısı kalbinizdeki veya beyninizdeki bir atardamarı tıkarsa kalp krizi veya felce neden olabilir. Amerikalı yetişkinlerin üçte birinden fazlasında yüksek LDL kolesterol seviyeleri vardır.
HDL Kolesterol veya “İyi Kolesterol”
Yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) bazen “iyi kolesterol” olarak adlandırılır. LDL kolesterolün vücudunuzdan atılması için karaciğerinize geri dönmesine yardımcı olur. Bu, kolesterol plağının arterlerinizde birikmesini önlemeye yardımcı olur. Sağlıklı HDL kolesterol seviyelerine sahip olduğunuzda, kan pıhtılaşması, kalp hastalığı ve felç riskinizi düşürmenize yardımcı olabilir.
Trigliseritler
Trigliseritler başka bir lipit türüdür. Kolesterolden farklıdırlar. Vücudunuz hücreleri ve belirli hormonları oluşturmak için kolesterol kullanırken, enerji kaynağı olarak trigliseritleri kullanır. Vücudunuzun hemen kullanabileceğinden daha fazla kalori yediğinizde, bu kalorileri trigliseritlere dönüştürür. Trigliseritleri yağ hücrelerinizde depolar. Ayrıca trigliseritleri kan dolaşımınız boyunca dolaştırmak için lipoproteinler kullanır.
Düzenli olarak vücudunuzun kullanabileceğinden daha fazla kalori alırsanız, trigliserit seviyeleriniz yükselebilir. Bu, kalp hastalığı ve felç dahil olmak üzere çeşitli sağlık sorunları riskinizi artırabilir. Doktorunuz trigliserit seviyenizi ve kolesterol seviyenizi ölçmek için basit bir kan testi kullanabilir.
Kolesterol Seviyenizi Kontrol Ettirme
20 yaşında veya daha büyükseniz, Amerikan Kalp Derneği kolesterol seviyenizi en az dört ila altı yılda bir kontrol ettirmenizi önerir. Yüksek kolesterol veya kardiyovasküler hastalık için diğer risk faktörleri geçmişiniz varsa, doktorunuz kolesterol seviyenizi daha sık test ettirmenizi teşvik edebilir. Doktorunuz, toplam kolesterol düzeyinizin yanı sıra LDL kolesterol, HDL kolesterol ve trigliserit düzeylerinizi ölçmek için bir lipid paneli kullanabilir. Toplam kolesterol seviyeniz, kanınızdaki toplam kolesterol miktarıdır. LDL ve HDL kolesterol içerir.
Toplam kolesterol veya LDL kolesterol seviyeleriniz çok yüksekse, doktorunuz size yüksek kolesterol teşhisi koyacaktır. Yüksek kolesterol, özellikle LDL düzeyleriniz çok yüksek ve HDL düzeyleriniz çok düşük olduğunda tehlikelidir.
Normal Kolesterol Düzeyleri İçin Son Kılavuzlar
Vücudunuzun düzgün çalışması için biraz LDL de dahil olmak üzere biraz kolesterole ihtiyacı vardır. Ancak LDL seviyeleriniz çok yüksekse, ciddi sağlık sorunları riskinizi artırabilir. Bu değişiklikten önce, doktorlar kolesterol düzeyleri tablosundaki sayılara göre kolesterolü yönetirdi. Doktorunuz toplam kolesterol, HDL kolesterol ve LDL kolesterol seviyenizi ölçecektir. Ardından, sayılarınızın tablodaki sayılarla nasıl karşılaştırıldığına bağlı olarak kolesterol düşürücü bir ilaç reçete edip etmemeye karar verirler.
Yeni kılavuzlara göre, tedavi önerileri kolesterol seviyelerinize ek olarak kalp hastalığı için diğer risk faktörlerini de dikkate alıyor. Bu risk faktörleri arasında diyabet ve kalp krizi veya felç gibi bir kardiyak olay için tahmini 10 yıllık risk bulunur. Dolayısıyla, “normal” kolesterol seviyenizin ne olduğu, kalp hastalığı için başka risk faktörlerine sahip olup olmadığınıza bağlıdır.
Bu yeni kılavuzlar, kalp hastalığı için risk faktörlerine sahip değilseniz, LDL’niz 189 mg/dL’den yüksekse doktorunuzun tedaviyi reçete etmesi gerektiğini önermektedir. Kişisel kolesterol önerilerinizin neler olduğunu öğrenmek için doktorunuzla konuşun.
Kolesterol Seviyeleri Tablosu
Yüksek kolesterol için tedavi kılavuzlarında yukarıda belirtilen değişikliklerle birlikte, kolesterol çizelgeleri artık doktorların yetişkinlerde kolesterol düzeylerinin yönetimini ölçmesinin en iyi yolu olarak görülmemektedir.
Bununla birlikte, ortalama bir çocuk ve ergen için, kolesterol seviyelerini (mg/dL) şu şekilde sınıflandırır:
Yüksek Kolesterol Belirtileri
Çoğu durumda, yüksek kolesterol “sessiz” bir sorundur. Genellikle herhangi bir belirtiye neden olmaz. Birçok insan, kalp krizi veya felç gibi ciddi komplikasyonlar gelişene kadar yüksek kolesterolü olduğunun farkına bile varmaz.
Yüksek Kolesterol Nedenleri
Kolesterol, doymuş yağlar ve trans yağlar bakımından yüksek olan çok fazla yiyecek yemek, yüksek kolesterol geliştirme riskinizi artırabilir. Diğer yaşam tarzı faktörleri de yüksek kolesterole katkıda bulunabilir. Bu faktörler hareketsizlik ve sigara içmeyi içerir.
Genetiğiniz, yüksek kolesterol geliştirme şansınızı da etkileyebilir. Genler ebeveynlerden çocuklara aktarılır. Bazı genler vücudunuza kolesterol ve yağların nasıl işleneceği konusunda talimat verir. Ebeveynlerinizin yüksek kolesterolü varsa, sizde de olma riski daha yüksektir.
Nadir durumlarda, yüksek kolesterol, ailesel hiperkolesterolemiden kaynaklanır. Bu genetik bozukluk, vücudunuzun LDL’yi uzaklaştırmasını engeller. Diyabet ve hipotiroidizm gibi diğer sağlık durumları da yüksek kolesterol ve buna bağlı komplikasyonlar geliştirme riskinizi artırabilir.
Yüksek Kolesterol İçin Risk Faktörleri
Aşağıdaki durumlarda yüksek kolesterol geliştirme riskiniz daha yüksek olabilir:
- aşırı kilolu veya obez
- sağlıksız bir yeme düzeni
- düzenli egzersiz yapmama
- tütün ürünleri
- ailede yüksek kolesterol öyküsü varsa
- diyabet, böbrek hastalığı veya hipotiroidizm varsa
Her yaştan, cinsiyetten ve etnik kökenden insan yüksek kolesterole sahip olabilir.
Yüksek Kolesterolün Komplikasyonları
Tedavi edilmezse, yüksek kolesterol arterlerinizde plak oluşmasına neden olabilir. Zamanla, bu plak arterlerinizi daraltabilir. Bu durum ateroskleroz olarak bilinir. Ateroskleroz ciddi bir durumdur. Arterlerinizden kan akışını sınırlayabilir. Ayrıca tehlikeli kan pıhtıları geliştirme riskinizi de artırır.
Ateroskleroz, aşağıdakiler gibi yaşamı tehdit eden birçok komplikasyona neden olabilir:
- inme
- kalp krizi
- anjina (göğüs ağrısı)
- yüksek tansiyon
- periferik damar hastalığı
- kronik böbrek hastalığı
Yüksek kolesterol ayrıca safra dengesizliği oluşturarak safra taşı riskinizi artırabilir.
Yüksek Kolesterol Nasıl Teşhis Edilir?
Kolesterol seviyenizi ölçmek için doktorunuz basit bir kan testi kullanacaktır. Lipid paneli olarak bilinir. Toplam kolesterol, LDL kolesterol, HDL kolesterol ve trigliserit seviyenizi değerlendirmek için kullanabilirler. Bu testi yapmak için doktorunuz veya diğer sağlık uzmanınız kan örneği alacaktır. Bu numuneyi analiz için bir laboratuvara gönderecekler. Test sonuçlarınız hazır olduğunda, kolesterol veya trigliserit seviyenizin çok yüksek olup olmadığını size bildireceklerdir. Bu teste hazırlanmak için doktorunuz sizden önceden en az 12 saat boyunca herhangi bir şey yememenizi veya içmemenizi isteyebilir.
Kolesterol Nasıl Düşürülür?
Yüksek kolesterolünüz varsa, doktorunuz onu düşürmeye yardımcı olmak için yaşam tarzı değişiklikleri önerebilir. Örneğin, diyetinizde, egzersiz alışkanlıklarınızda veya günlük rutininizin diğer yönlerinde değişiklik önerebilirler. Tütün ürünleri içiyorsanız, muhtemelen bırakmanızı tavsiye edeceklerdir.
Doktorunuz ayrıca kolesterol seviyenizi düşürmeye yardımcı olacak ilaçlar veya başka tedaviler de reçete edebilir. Bazı durumlarda, daha fazla bakım için sizi bir uzmana yönlendirebilirler.
Diyet Yoluyla Kolesterolü Düşürmek
Sağlıklı kolesterol seviyelerine ulaşmanıza ve bunu korumanıza yardımcı olmak için doktorunuz diyetinizde değişiklikler önerebilir.
Örneğin, size şunları tavsiye edebilirler:
- Kolesterol, doymuş yağlar ve trans yağlar bakımından yüksek gıda alımınızı sınırlayın.
- Tavuk, balık ve baklagiller gibi yağsız protein kaynaklarını seçin.
- Meyveler, sebzeler ve kepekli tahıllar gibi çok çeşitli yüksek lifli yiyecekler yiyin.
- Kızarmış yiyecekler yerine fırınlanmış, buğulanmış, buğulanmış, ızgara ve kavrulmuş yiyecekleri tercih edin.
- Fast-food ve abur cuburdan kaçının.
Kolesterol, doymuş yağlar veya trans yağlar bakımından yüksek gıdalar şunları içerir:
- kırmızı et, sakatat, yumurta sarısı ve yüksek yağlı süt ürünleri
- kakao yağı, hurma yağı veya hindistancevizi yağı ile yapılan işlenmiş gıdalar
- patates cipsi, soğan halkası ve kızarmış tavuk gibi derin yağda kızartılmış yiyecekler
- bazı kurabiyeler ve kekler gibi bazı unlu mamuller
Balık ve omega-3 yağ asitleri içeren diğer yiyecekleri yemek de LDL seviyenizi düşürmenize yardımcı olabilir. Örneğin somon, uskumru ve ringa balığı zengin omega-3 kaynaklarıdır. Ceviz, badem, öğütülmüş keten tohumu ve avokado da omega-3 içerir.
Kaçınılması Gereken Yüksek Kolesterollü Yiyecekler
Diyet kolesterolü et, yumurta ve süt ürünleri gibi hayvansal ürünlerde bulunur. Yüksek kolesterolün tedavisine yardımcı olmak için doktorunuz sizi yüksek kolesterollü gıdaların alımını sınırlamaya teşvik edebilir.
Örneğin, aşağıdaki ürünler yüksek düzeyde kolesterol içerir:
- yağlı kırmızı et
- karaciğer ve diğer organ etleri
- yumurtalar, özellikle sarıları
- tam yağlı peynir, süt, dondurma ve tereyağı gibi yüksek yağlı süt ürünleri
Doktorunuzun tavsiyelerine bağlı olarak, bu yiyeceklerden bazılarını ölçülü olarak yiyebilirsiniz.
Kolesterol İlaçları
Bazı durumlarda, doktorunuz kolesterol seviyenizi düşürmeye yardımcı olacak ilaçlar reçete edebilir. Statinler, yüksek kolesterol için en sık reçete edilen ilaçlardır. Karaciğerinizin daha fazla kolesterol üretmesini engellerler.
Kolesterol İlaçsız Nasıl Düşürülür?
Bazı durumlarda, ilaç kullanmadan kolesterol seviyenizi düşürebilirsiniz. Örneğin, besleyici bir diyet yemek, düzenli egzersiz yapmak ve tütün ürünlerini kullanmaktan kaçınmak yeterli olabilir.
Bazı insanlar ayrıca bazı bitkisel ve besin takviyelerinin kolesterol seviyelerini düşürmeye yardımcı olabileceğini iddia ediyor. Örneğin, bu tür iddialarda bulunulmuştur:
- sarımsak
- alıç
- astragalus
- kırmızı pirinç mayası
- bitki sterol ve stanol takviyeleri
- yulaf kepeği, yulaf ezmesi ve bütün yulafta bulunur
- öğütülmüş keten tohumu
Ancak, bu iddiaları destekleyen kanıtların düzeyi değişiklik göstermektedir. Ayrıca, ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bu ürünlerin hiçbirini yüksek kolesterol tedavisi için onaylamamıştır. Bu durumun tedavisine yardımcı olup olamayacaklarını öğrenmek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Herhangi bir bitkisel veya besin takviyesi almadan önce daima doktorunuzla konuşun. Bazı durumlarda, aldığınız diğer ilaçlarla etkileşime girebilirler.
Cevap bırakın